Üzerinde çalıştığımız kertenkele türü Akdeniz ve Karadeniz sahillerinden Hindistan'a kadar yayılmıştır. Vertikal dağılışı 1000 m'ye ulaşır. Türkiye'nin bütün sahil bölgelerinde bulunur. Taş altı, kaya yarıkları ile evlerde ve harabelerde yaşar. Besinlerini böcek ve örümcek türleri teşkil eder. Daha çok geceleri avlanırlar¹.

Yurt dışında kertenkelelerin parazitleri üzerine yapılmış çok sayıda çalışma mevcuttur. Yurdumuzda da son yıllarda birkaç önemli çalışma vardır^{4,7,8,9,11,12}. Geniş parmaklı keler üzerinde yurdumuzda daha önce yapılmış 3 çalışma mevcuttur.

Bu çalışma ile bu türün helmint faunasına katkı sağlanmıştır.

Ektoparazitleri yönünden ön incelemesi yapılan hayvanlar, Pental Sodyum (20 kat sulandırılmış) enjekte edilerek bayıltıldıkdan sonra dissekte edilmiş, önce göğüs ve karın boşluğundaki organlar stereomikroskop altında yüzeysel olarak incelenmiştir. Daha sonra akciğer, karaciğer ve diğer iç organlarla birlikte ince ve kalın bağırsak içinde fizyolojik su bulunan mumlu petri kutularında açılarak stereomikroskopta kontrol edilmiş, görülen parazitler toplanmıştır.

Toplanan nematod parazitler tespit edildikten sonra %5 gliserinli %70'lik alkole alınmışlardır. Örneklerin bir kısmı tanımlamada kullanılmak üzere gliserinjel ile kapatılmışlardır.

Bulunan Acanthocephal örneği saf suda bekletildikden sonra tespit edilip asetokarminle boyanmıştır.

Toplanan parazitler ilgili literatürlerin yardımıyla boyanmışlar ve teşhis edilmişlerdir^2,3,5,6,10.

İncelemesi yapılan 22 H. turcicus'tan genç bir birey dışında tamamının parazitli olduğu görülmüştür. 22 kelerin 21'inde (%99,48) oranında helmint tespit edilmiştir. Tespit edilen helmint örnekleri mikroskopta yapılan incelemelerinde 191'inin S. laevicauda (Şekil. 1, 2, 3), 1 adedin ise M. catulinus (Şekil. 4) olduğu tespit edilmiştir.

Büyütmek İçin Tıklayın

Şekil 1: Spauligodon laevicauda dişi ön kısım, 2. S. laevicauda erkek arka kısım, 3. S. laevicauda dişi arka kısım, Şekil 4. Macracanthorynchus catulinus ön kısım

S. laevicauda kertenkelelerin daha çok kalın bağırsak ve rektumunda nadiren de ince bağırsak kısmında bulunmuştur. M. catulinus ise vücut boşluğunda serbest olarak tespit edilmiştir.

Spauligodon laevicauda bir genç birey dışında kertenkelelerin tamamında toplam 191 adet ve baskın tür olarak bulunmuştur. Bu tür ilk kez 1914 yılında Seuret⁶ tarafından Cezayir'de yakalanan Acanthodactylus blanci türü kertenkelede tespit edilmiş ve Pharyngodon laevicauda olarak isimlendirilmiştir. Daha sonra Petter and Quentin⁵ P. laevicauda ismini Spauligodon laevicauda olarak değiştirmiştir.

Tınar^8,9 aynı tür kertenkele üzerinde bu türü tespit etmiştir. Ancak P. laevicauda olarak belirtmiştir.

Samandağ ilçesinden yakalayıp incelediğimiz 3 örnekten birisinin vücut boşluğunda M. catulinus türüne 1 adet olarak rastladık. Kertenkelelerde larval dönemde rastladığımız bu parazitin esas konağını etçil memeliler oluşturmaktadır.

Mimioğlu⁴ ve Tınar^8,9 Hemidactylus turcicus türünde Joyeuxiella pasgualei'nin sistiserkoidlerine rastlamışlar, ancak bu çalışma da böyle bir tür tespit edilmemiştir.

1) Baran İ, Atatür MK, 1998. Türkiye Herpetofaunası (Kurbağa ve Sürüngenler). Ankara: T.C. Çevre Bakanlığı. 1-214.

2) Georgıev BB, Bıserkov VY, Genov T, 1986. In toto staining method for cestodes with iron acetocarmine. Helmintologia, 23: 279-281.

3) Langeron M, 1925. Precis de microscopic masson et Cie. p. 1430.

4) Mimioğlu M, Sayın F, 1963. The cysticercoides in lizarde (Hemidactylus turcicus) and their transmission to a cat. Ankara Üniv Vet Fak Derg,10: 103-109.

5) Petter AS, Quertin SC, 1976. Keys to genera of the oxyuroidae. London.CAB., p.30.

6) Saygı G, Olgun K, 1993. Sivas'ta Cüce kertenkelelerde (Lacerta parva) bulduğumuz nematod: Spauligodon cinsi. Türkiye Parazitol Derg, 17(1) :40-45.

7) Seuret LG, 1914. Sur un novvel oxyuredes reptiles. G R Soc Biol, 66: 96-98.

8) Tınar R, 1982. Güney Anadolu bölgesi Hemidactylus turcicus türü kertenkelelerde Pharyngodon laevicauda Seuret, 1914 bulgusu. Ankara Üniv Vet Fak Derg, 29(1-2): 164-174.

9) Tınar R, 1983. Güney Anadolu bölgesinden yakalanan Hemidactylus turcicus türü kertenkelelerde helmintolojik araştırmalar. U Ü Vet Fak Derg, 2(1): 1-7.

10) Yamagutı S, 1963. Systema Helminthum. The Nematodes of Vertebrates. Interscience Publ, Inc, New York.

11) Yıldırımhan HS. 1999. Bursa ve Çevresinde Yayılış Gösteren Lacertidae (Reptilia) Familyasına Ait Kertenkele Türlerinin Helminth Faunası. Doktora Tezi. U. Ü. Fen Bilimleri Enstitüsü. Bursa.

12) Yıldırımhan HS, Bursey CR, Goldberg SR, 2006. Helminth Parasites of the Caucasian Agama, Laudakia caucasica, and the Roughtail Rock Agama, Laudakia stellio (Squamata: Agamidae), from Turkey. Comp Parasitol, 73(2): 257-262.