Baş biti ise hızlı hareket edebildiğinden insanların toplu yaşadıkları hapishaneler, esir kampları, çocuk yuvaları, akıl hastaneleri ve taşıtlarda bulaşma gerçekleşebilir. Parazitin kaynağı insanlar olup dünyanın her yerinde ve ülkemizde özellikle çocuklarda daha sık görülmektedir ^7,22. Araştırmada işitme engelliler ilköğretim okulu öğrencilerinde parazit yaygınlığının belirlenmesi, tedavisi ve öğrencilerin bilgilendirilmesi amaçlanmıştır.

Çalışmada 2003-2004 öğretim yılında 117 dışkı örneği ve selofanlı lam yöntemiyle perianal bölge materyali alınmış, ayrıca öğrencilerde baş biti erişkini ve yumurtaları aranmıştır. Dışkılar nativlugol ve formoleter çöktürme yöntemleri ile incelenmiştir. Parazit saptanan öğrencilerin tedavileri, kurum hemşiresi tarafından takip edilmesi sağlanarak, yapılmış ve parazit hastalıklarından korunma yolları ile ilgili bilgi verilmiştir. Sınıf öğretmenleri ve hemşire aracılığıyla parazit çıkan ve gündüzlü eğitim alan çocukların evde tedavileri konusunda aileye bilgi verilmiştir. Çocukların tedavileri yapıldıktan 6 ay sonra aynı yöntemle aynı öğrenciler taranarak farklılıklar araştırılmıştır. Sonuçlar bağımlı örneklerde ki-kare testi yapılarak değerlendirilmiştir.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 1: Birinci ve ikinci taramada pozitif bulunan bağırsak parazitlerinin dağılımı

Bağırsak paraziti oranlarındaki değişim Tablo 2'de verilmiştir.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 2: İki Taramada Bağırsak Paraziti Oranlarının Dağılımı

Tarama sonuçları incelendiğinde öğrencilerde birinci taramada 17 kız, 36 erkek, ikinci taramada ise 13 kız 11 erkek de parazite rastlanılmıştır. Her iki taramada da pozitif bulunan öğrencilerin 11'i erkek 4'ü kız olup 10'u gündüzlü 5'i ise yatılı eğitim görmektedir. Birinci taramada E. vermicularis rastlanılan 6 öğrencide ikinci taramada da yine aynı parazite rastlanılmıştır. Ayrıca birinci taramada G. intestinalis rastlanılan 7 öğrencide de ikinci taramada yine aynı parazite rastlanılmıştır. Her iki taramada da pozitif bulunan 2 öğrencide ise E. coli tespit edilmiştir.

Bağımlı örneklerde ki-kare testine göre yapılan iki taramada saptanan parazitlik oranları arasında (X²=17.18, P<0.05) anlamlı bir fark vardır.

Baş biti erişkini ve yumurtalarının aranması ile elde edilen sonuçlar Tablo 3'de verilmiştir.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 3: İki Taramada Baş Biti Oranlarının Dağılımı

Baş biti bulunan öğrencilerden birinci taramada 5'i ikinci taramada ise 1'i kızdır. Bağımlı örneklerde ki-kare testine göre yapılan iki taramada saptanan parazitlik oranları arasında (X²=0,14 P>0.05) anlamlı bir fark yoktur.

Ülkemizde değişik bölgelerde yatılı okullarda yapılan araştırmalarda Doğan ve Akgün ⁹ Bozan beldesinde %74,4, Yılmaz ve ark. ²⁵ Van'da %77,47, Yazar ve ark. ²⁴ Kayseri'de %60,1, Dağcı ve ark. ⁶ İzmir'de %17,28, Aksın ve ark. ² Elazığ'da %36,3, Akısu ve ark. ¹ İzmir'in sosyo ekonomik düzeyi düşük olan bir okulunda %67,3, Koltaş ve ark. ¹³ %51,38, Mumcu ¹⁵ Trabzon'da %38,7, Polat ve ark.¹⁸ Silivri ilçesinde %16,6 ve Şaşmaz ve ark. ²¹ Adana Doğankent beldesinde %62,6 oranlarında bağırsak parazitlerine rastlamışlardır. Yine Saygı ve ark. ²⁰ Sivas'ta köy ilköğretim okulunda %71,2, Çiftçi ve ark. ⁵ Afyon'da %37,3, Aktaş ve ark. ³ %48,55, Demirel ve ark. (8) %18,5, Uzun ve ark. ²³ %52,5 ve Oğuztürk ve ark. ¹⁶ İşitme Engelliler İlk öğretim okulunda %38,9 oranında bağırsak parazitine rastlamışlardır. Ayrıca Özcan ve ark. Kayseri'de ¹⁷ %16,1 oranında E. vermicularis'e rastladıklarını bildirmişlerdir. Çalışmada da ilk taramada %45,3 oranında bağırsak parazitine rastlanılmıştır.

Araştırmalarda farklı sonuçların elde edilmesi, incelemelerin yapıldığı bölgenin sosyo ekonomik durumuna, alt yapı sistemine, eğitim seviyesine, beslenme ve temizlik alışkanlıklarına, bölgenin coğrafik yapısının farklılıklarına bağlanabilir.

Malatya'da yapılan araştırmalarda Durmaz ve ark. ¹⁰ 1997 yılında yetiştirme yurdu öğrencilerinde %89.4, ilkokul öğrencilerinde ise %77,1 oranında parazite rastlamışlardır. Çalışmada ise ilk taramada %45,3 oranında parazite rastlanılmıştır. Parazit oranındaki farklılık altı yıllık bir süre içerisinde ilin alt yapısındaki düzenlemeler ve okullara tarama sonrası yapılan eğitimlere bağlanabilir. Yine Güneş ve ark. ¹¹ %46 oranın da E. vermicularis'e rastlamışlardır. Çalışmada ise aynı parazite %11,1 oranında rastlanılmıştır. İki araştırma arasındaki farklılık şöyle açıklanabilir: Güneş ve ark. ¹¹ gündüzlü eğitim yapan ve sosyo ekonomik düzeyi düşük olan bir okulda çalışma yapmışlardır. Araştırma ise yatılı ve gündüzlü bir eğitim yapan okulda yapılmış olup sosyo ekonomik düzey açısından karmadır. Ayrıca okulda bir revir bulunup kadrolu hemşire görev yapmaktadır. Oranın diğer iki çalışmaya göre düşük çıkması okul hemşiresinin düzenli sağlık hizmetlerinde bulunmasına ve tüm sağlık giderlerinin devlet tarafından ücretiz karşılanmasına bağlanabilir.

Çalışmada birinci taramada E. vermicularis ve G. intestinalis oranları diğer parazitlere göre yüksek bulunmuştur. Birinci taramada rastlanılan parazitlerden sadece E. vermicularis, G. intestinalis ve E. coli'ye ikinci taramada rastlanılmıştır. Selofanlı bant yöntemiyle perianal bölge materyali alınarak yapılan incelemede ise Taenia spp. ve E. vermicularis yumurtaları gözlenmiştir.

Birinci taramada E. vermicularis rastlanılan 6 öğrencide ikinci taramada da yine aynı parazite rastlanılmıştır. Ayrıca birinci taramada G. intestinalis rastlanılan 7 öğrencide de ikinci taramada yine aynı parazite rastlanılmıştır. Bu durum şöyle açıklanabilir;

· Öğrenciler tedaviye cevap vermemiş olabilir,
· Yatılı kalanlar tedaviye cevap vermemiş olan arkadaşları aracılığıyla enfekte olabilirler,
· Gündüzlü eğitim görenler ise aileleri aracılığıyla enfekte olabilirler.

İlk taramada bağırsak paraziti saptanamayan ancak ikinci taramada parazit görülen dokuz öğrencide yeni enfeksiyon olabileceği gibi ilk taramada gözden kaçırılmış veya tedaviye cevap vermemiş olabilir. Kaynak bilgilere göre ²² parazit araştırmak için on gün içerisinde üç dışkı bakısı önerilmektedir. Çalışmada ise bu uygulamanın zaman ve ekonomik açıdan zor olacağı düşünülerek her iki taramada da sadece bir kez inceleme yapılmıştır. Bu neden ile ilk bakıda dokuz öğrencinin tespit edilememe olasılığı mevcuttur.

Baş bitinin araştırılması ile ilgili çalışmalarda ise Polat ve Saygı ¹⁹ %0,54, Daldal ve ark. ⁷ %1, Çetinkaya ve ark. ⁴ %9,9 ve Karataş ve ark. ¹² %10,7 oranında parazite rastlamışlardır. Araştırmada da ilk taramada %5,1, ikinci taramada ise %1,7 oranında baş bitine rastlanılmıştır. Pozitiflik oranı çok düşük olduğundan yapılan istatistiki değerlendirmede anlamlı bir sonuç bulunamamıştır.

Araştırmanın evrenini oluşturan işitme engelli öğrencilerin eğitsel nitelikli öğrenme davranışlarını edinme olanakları normal öğrencilere göre oldukça kısıtlıdır. Bu nedenle işitme engellilere yönelik özel eğitim metotlarından faydalanılarak parazitlerden korunma eğitiminin yapılması sonucu bağırsak parazitlerin görülme oranı anlamlı bir şekilde düşürülmüştür.

Sonuç olarak, engelli öğrencilere yönelik sağlık taramalarında engele yönelik bir halk sağlığı eğitim programına yer verilmesi ve taramaların düzenli periyotlarla tekrar edilerek kontrolün sağlanması önemlidir.

1) Akisü Ç, Aksoy Ü, İnci Aşkın, Açıkgöz M, Orhan V, 2000. İzmir'in sosyo ekonomik düzeyi düşük bir semtindeki ilkokul çocuklarında bağırsak parazitlerinin araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 24: 52-54.

2) Aksın N, İlhan F, Aksın NE, 2001. Elazığ merkez ve köylerindeki ilköğretim okullarındaki öğrencilerde bağırsak parazitlerinin yayılma sıklığı. Türkiye Parazitol Derg, 25: 254-257.

3) Aktaş H, Kocaçiftçi İ, Özdemir A, Şeker Y, Koltaş İS, 2003. Adana il merkezindeki Barbaros ilköğretim okulu öğrencilerinde bağırsak parazitlerinin araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 27:36-39.

4) Çetinkaya Z, Altındiş M, Kulaç M, Karaca Ş, Piyade M, 2004. Afyon'da ilköğretim okullarıda Pediculus capitis yaygınlığı ve permetrin ile tedavisi. Türkiye Parazitol Derg, 28: 205-209.

5) Çiftçi İH, Çetinkaya Z, Demirdal T, Kıyıldı N, Demirtürk N, Altındiş M, 2004. Bayat Mimar Sinan ve Atatürk İlköğretim okullarında bağırsak parazitozlarının dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 28: 215-217.

6) Dağcı H, Türk M, Sönmez G, Pektaş B, Sönmez A, Üner A, 2001. İzmir ili Beydağı ilçesi ilköğretim çağı çocuklarında bağırsak parazitlerinin ve Pediculus humanus capitis'in araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 25: 250-253.

7) Daldal N, Atambay M, Aycan MÖ, Karaman Ü, Ersoy Y, 2004. Malatya'da iki ilköğretim okulu çocuklarında Pediculus capitis yaygınlığının araştırılması. İnönü Üniv Tıp Fak Derg. 11:11-13.

8) Demirel MM, İnceboz T, Yegane S, 2002. Manisa'daki çocuklarda bağırsak parazitlerinin epidemiyolojisi. Türkiye Parazitol Derg, 26: 282-285.

9) Doğan N, Akgün Y, 1998. Bozan Beldesi ve çevresinde ilkokul çocuklarında bağırsak parazitlerinin araştırılması. T Parazitol Derg. 22: 395-398.

10) Durmaz B, Yakıncı C, Rafiq M, Durmaz R, 1997, Malatya'daki ilkokul ve yetiştirme yurdu çocuklarında bağırsak parazitlerinin prevelası. Türkiye Parazitol Derg, 21: 391-394.

11) Güneş G, Çelik T, Genç M, Kaya M, Regiq M, Daldal N, 2001. Malatya Hanımın Çiftliği Sağlık Ocağı bölgesinde bir ilköğretim okulunda Enterobius vermicularis araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 25: 49-52.

12) Karataş E, Sarı C, Ertabaklar H, Okyay P, Ertuğ S, 2004. Aydın ilinde üç ilköğretim okulunda Pediculus humanus capitis prevalansı. Türkiye Parazitol Derg, 28: 38-41.

13) Koltaş Sİ, Özen ME, Dinçer S, Maytalman E, Kazanıcı F, Aygan A, Şanlı S, Özcan K, 2000. Kahramanmaraş bölgesinde bazı ilköğretim okullarındaki öğrencilerde bağırsak parazitleri araştırması. Türkiye Parazitol Derg, 24(2):149-151

14) Markel EK, Voge M, John DT, 1992. Sings and symptoms of parasitic disease. Medical Parasitology (7th Ed.) W. B. Sounders Co Philedelphia: 380-393.

15) Mumcu HK, 2000, Trabzon'da ilkokul öğrencilerinde bağırsak paraziti prevalansı ve bunu etkileyen faktörler. Türkiye Parazitol Derg, 24:156-158.

16) Oğuztürk H, Hasbet M, Aygan Ç, 1999. Sivas M.E.B. Buruciye İşitme Engelliler İlköğretim Okulunda bağırsak parazitlerinin araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 23: 392-394.

17) Özcan S, Özcan H, Sönmez E, Yazar S, 2004. Kayseri'de dört ilköğretim okulundaki öğrencilerde Enterobius vermıcularis yaygınlığının araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 28: 24-26.

18) Polat E, Özdemir H, İsenkul R, Sağlam GM, Güney G, Şengül H, Aksın NE, Bilgehan H, Altaş K, Çalışır B, Akıncı TD, 2000. Silivri ilçesi ve köylerindeki ilköğretim okullarındaki çocuklarda bağırsak parazitlerinin yayılışının belirlenmesi. Türkiye Parazitol Derg, 24: 384-387.

19) Polat ZA, Saygı G, 2004. Bir ilköğretim okulu öğrencilerinin bir yıl arayla ektoparazitler yönünden yeniden taranması. Türkiye Parazitol Derg, 28:110-112.

20) Saygı G, Oğuztürk H, Akın Z, 2002. İki köy ilköğretim okulu öğrencilerinde bağırsak parazitlerinin dağılımı. Türkiye Parazitol Derg,26:292-298.

21) Şaşmaz T, Karaömerlioğlu Ö, Demirhindi H, Aytaç N, Akbaba M, 2000. Doğankent Celilçavuşoğlu İlköğretim Okulunda öğrenim gören öğrencilerde bağırsak parazitlerinin araştırılması. Türkiye Parazitol Derg,24: 391-394.

22) Unat EK, Yücel, A, Altaş, K, Samastı M, 1995. Unat' ın Tıp Parazitolojisi.. Cer Tıp Fak Vak Yay.15 (5. Baskı)

23) Uzun A, Tekay F, Karaşahin Ö, Yeşilmen S, Topçu M, Gül K, 2004. Diyarbakır il merkezinde farklı bölgelerdeki beş ilköğretim okulunda bağırsak parazitlerinin araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 28:133-135.

24) Yazar S, Akman MAA, Hamamcı B, Birhan M, Şahin İ, 2001. Kayseri'de İlköğretim Okulu öğrencilerinde bağırsak parazitlerinin araştırılması. Türkiye Parazitol Derg, 25: 362-366.

25) Yılmaz H, Göz Y, Bozkurt H, 1999. Erciş Ziya Gökalp İlköğretim Okulunda fasyoliyaz ve bağırsak parazitozlarının dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 23:28-31.