Bağırsak parazitlerinin dağılımını etkileyen faktörler arasında nüfus hareketlerinin yanı sıra toplumun sosyoekonomik durumu ve eğitimin yetersizliği, altyapının eksikliği, hijyenik kurallara uyulmaması gibi başlıca sebepler bulunmaktadır. Ülkemizin çeşitli yörelerinde yapılan çalışmalarda, bölgeye ve kullanılan yönteme bağlı olarak parazit insidansında farklı sonuçlar bildirilmektedir ^2,4,14. Bağırsak parazit çalışmaları ya küçük bir yerleşim yerindeki prevalans yada hastane laboratuarına başvuran hastalar değerlendirilerek yapıldığı için gerçek bir prevalans verilememektedir. ⁷

Hatay ili ve çevresinde bağırsak parazitleri incelenmesi konusunda çok fazla çalışmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle ilimizde, bağırsak parazitlerinin görülme sıklığı, parazitlerin cinsiyete göre dağılımları araştırılmıştır.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 1: Parazitlerin kendi içinde dağılımı

Dışkı inceleme sonuçları değerlendirildiğinde parazitlerin türlere göre dağılımı şöyledir; (%31,5) Giardia intestinalis, (%25,3) Blastocystis hominis, (%18,30) Entamoeba coli, (%13,4) Entamoeba histolytica/dispar, (%1,2) Dicrocoelium dentriticum, (%1) Ascaris lumbricoides, (%2,8) Iodamoeba bütschlii, (%1,2) Chilomastix mesnili, (%1,4) Hymenolepis nana, (%1,8) Trichomonas hominis, (%0,2) Strongyloides stercoralis, (%0,7) Taenia spp. (Tablo 1).

Özcan ve arkadaşları ⁹ 1994 yılında Hatay'da sulak ve bahçelik bir yöre özelliğindeki yerleşim birimlerinde yaşayan ilkokul çocuklarında bağırsak parazitlerini araştırdıklarını bildirmişlerdir. Seçilen 5 ilkokulda öğrenim gören çocuklardan toplam 1159 dışkı örneği aldıklarını, 1070 öğrenciye selofan bant yöntemi uygulayabildiklerini ifade etmişlerdir.

Selofan bantların 422'sinde (%34,44) ve dışkı örneklerinin 293'ünde (%25,28) bağırsak paraziti saptadıklarını bildirmişlerdir. Dışkı örneklerinde %8,46 oranla en fazla G. intestinalis, %38,97 oranında E. vermicularis‘in ilk sıralarda yer aldığını bildirmişlerdir. Çalışmamızda (%8,72) oranında E. vermicularis saptanmıştır. Ayrıca dışkı inceleme sonuçlarında (%29,4) oranında G. intestinalis ve (%27,5) oranında B. hominis en fazla görülen parazitler içinde yer almaktadır. Bu sonuçlara göre son 12 yıl içerisinde bağırsak parazitleri görülme sıklığı açısından bir değişiklik olmadığı görülmektedir. Diğer taraftan, Özcan ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmada B. hominis'e rastlanmamıştır. Bizim çalışmamızda ise B. hominis üçüncü sırada yer almaktadır.

Değerli ve arkadaşları Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Laboratuarına başvuran toplam 5057 hastanın dışkı örneğini incelediklerini ve %10,5 oranında bağırsak paraziti görüldüğünü ayrıca 1313 selofan bant örneğinin %6,2'sinde E. vermicularis yumurtalarının saptandığını bildirmişlerdir ⁶.

Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Ana Bilim dalı koproloji laboratuvarına 1 yıl içerisinde başvuran 3459 (%47,9)'u erkek, 3761 (%52,1)'i kadın olmak üzere toplam 7220 kişide bağırsak parazitlerinin araştırıldığı ifade edilmektedir. 7220 kişiden alınan dışkı örnekleri ile 1340 kişiden alınabilen selofan bant preparatlarının incelendiği ve toplam 2094 (%29)'ünde bağırsak parazitinin saptandığı rapor edilmiştir ¹².

Çalışmamızda incelenen 1720 selofan bant örneğinin 664 (%38,60)'ü erkek 1056 (%61,39)'sı ise kadınlardan alınmış, 65 (%9,78)'i erkek ve 85 (%8,04)'i kadın olmak üzere toplam 150 (%8,72) kişide E. vermicularis saptanmıştır.

Kahramanmaraş'ta yapılan bir çalışmada 3509 kişiye ait dışkı örnekleri bağırsak parazitleri açısından incelendiği ve toplam 425 kişide (%12,11) bir veya birden fazla parazitin saptandığı belirtilmiştir ⁵.

Baykan ve ark. Konya Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji laboratuarına 1993-1998 tarihleri arasında başvuran 16083 kişide parazitoloji inceleme yaptıklarını ve 1009 (%6,27)'unda parazit saptadıklarını bildirilmişlerdir ¹.

Adana'da Koltaş ve arkadaşları tarafından yapılan çalışmada, Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı Laboratuarına 1997-1999 yılları arasında başvuran hastalarda (%23,51) oranında parazit saptandıklarını ifade etmişlerdir ⁸. Bizim çalışmamızda saptadığımız %21,3 oranı ile Adana'da yapılmış çalışmalar uyumlu bulunmaktadır.

Özcan ve ark. Adana Ruh sağlığı ve Hastalıkları Hastanesinde yatan 102'si erkek 9'u kadın hastaya ait toplam 111 dışkı örneğini incelediklerini, 33 (%29,7)'ünde parazit saptadıklarını ve en sık rastlanan parazitin B. hominis olduğunu belirtmişlerdir ¹¹.

Öztürk ve arkadaşları Mersin de yaptıkları çalışmada, bağırsak paraziti bulunma oranını %4,1 olarak bildirilmişlerdir ¹⁰. Taşçı ve arkadaşları Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji Laboratuvarına başvuran toplam 14597 kişiye ait dışkı ve selofan bant incelemesi sonucu, örneklerin %34,86'sında parazit saptadıklarını bildirmişlerdir ¹³.

Dışkı incelemesi sırasında 10 kişide D. dendriticum yumurtalarına rastlanmıştır. Bu hastalardan birkaç gün sonra tekrar dışkı örneği getirmeleri istenmiş ve inceleme tekrarlanmıştır. Tekrar bakılarda parazitin görülmemesi üzerine, konu yalancı parazitlik olarak değerlendirilmiştir. Bu bulgunun, ciğer yemenin çok yagın olduğu bölgemizde yalancı parazitliğin de söz konusu olabileceğini göstermesi açısından önemli bir veri olduğu düşüncesi ile sonuçlarda yer verilmiştir.

Çalışmada elde ettiğimiz sonuçlar güney bölgelerimizdeki illerde yapılmış olan çalışmalarla uyumlu iken , doğu bölgelerinde saptanan oranlardan düşük olarak bulunmuştur. Bağırsak parazitleri görülme sıklığını %21,3 olarak saptadığımız bu çalışmada, hastanemize başvuran hastaların sosyoekonomik düzeylerinin, kırsal kesime oranla daha iyi olması nedeniyle elde edilen sonucun düşük olduğu düşünülmektedir. Ayrıca dışkı inceleme sonuçlarında %29,4 oranında G. intestinalis ve %27,5 oranında B. hominis en fazla görülen parazitler içinde yer almaktadır. Bu durum, kişisel temizlik alışkanlığının yeteri kadar gelişmediğini ve su şebeke sisteminin yeteri kadar çalışmadığını ve bunun gözden geçirilmesi gerektiğini göstermektedir. İlimize ait olan kırsal kesimler, sulak ve bahçelik bir yöre özelliğini korumakta, halk geçimini bahçecilikle sağlamaktadır.

Altyapısı tamamlanmamış olan ilimizde, bundan sonra yapılacak olan çalışmalarda bu yörelerde alınacak sonuçların bize daha çok katkıda bulunacağı kanısına varılmıştır.

1) Baykan M, Aldemir OS, Baysal B, Gökçen A, 2001. Konya Selçuk Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi 1993-1998 tarihleri arasında parazit olgularının incelenmesi. Türkiye Parazitol Derg, 25 (2): 151-154.

2) Babür C, Kılıç S, Taylan Özkan A, Esen B, 2002. Refik Saydam Hıfzıssıhha Merkezi Başkanlığı Parazitoloji Laboratuarında 1995-2000 Yılları Saptanan Bağırsak Parazitlerinin Değerlendirilmesi. Türkiye Parazitol Derg, 26 (3): 286-291.

3) Çelik T, Atambay M, Daldal N, 2000. Malatya İlinde İshalli Olgularda Bağırsak Protozoonlarının Dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 27 (2):129-132.

4) Çolak H, 1979. Türkiyede bağırsak parazitlerinin bölgesel yaygınlığı, Mikrobiyoloji Bült, 13:115-127.

5) Çıragil P, Aral M, Ekerbiçer Ç, Gül M, 2003. Kahramanmaraş Sütçü İmam Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji Laboratuarına Başvuran Hastalarda Bağırsak Parazitlerinin Dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 27 (2) :136-138.

6) Değerli S, Özçelik S, Çeliksöz A, 2005. Cumhuriyet Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Laboratuarına Başvuran Hastalarda Bağırsak Parazitlerinin Dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 29 (2):116-119.

7) Kaya S,Demirci M,Demirel R Cicioğlu B,Öztürk M, Şirin C, 2004. Isparta Şehir Merkezinde Bağırsak Parazitleri Prevalansı. Türkiye Parazitol Derg,28(2):103-105

8) Koltaş İS, Maytalman E, Özen ME, Şanlı S, 2000. 1997-1999 Yılları Arasında Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı Laboratuarına Başvuranlarda Bağırsak parazitlerinin Dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 24:395-397.

9) Özcan K, Koltaş S, Tanrıverdi S, Yiğit S, Sadr Y, 1994. Hatay'daki Bazı İlkokullarda Bağırsak Parazitler Araştırması. Türkiye Parazitolol Derg, 18(4): 461-468.

10) Öztürk C, Delialioğlı N, Aslan G, Aslan N, 2001. Mersin bölgesinde bağırsak parazitleri prevalansı ve dağılımı; Mersin Üniversitesi ve Devlet Hastanesi Mikrobiyoloji Laboratuarına ait sonuçlar. Türkiye Parazitol Derg, 25(4):355-358.

11) Özcan K, Atılgan K, Kara H ve ark, 1997. Adana Ruh Sağlığı ve Hastalıkları hastanesinde Bağırsak Parazitlerinin Dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 21: 163-165.

12) Şahin İ, Birhan M, Hamamcı B, Yatar S, 2001. Erciyes Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Ana Bilim Dalı Koproloji laboratuarına başvuran hastalarda bağırsak parazitlerinin dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 25(1):93-95.

13) Taşçı S, Zeyrek ÇD, Özbilge H Zeyrek F, . 2002. Harran Üniversitesi Tıp Fakültesi Mikrobiyoloji laboratuarına başvuran hastalarda bağırsak parazitlerinin dağılımı. Türkiye Parazitol Derg, 26(3): 278-281.

14) Yılmaz H, Türkdoğan K, Berktaş M, Akman N, Tuncer İ, Algün E, Gül Abdurrahman, Göz Y, 1997. Yüzüncü Yıl Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Laboratuarına Başvuran 14 Yaş ve Üzerindeki Hastalarda Bağırsak Parazitlerinin Dağılımı. Türkiye Parazitol Derg,21(1):49-54