KE tanısında US, BT ve MR gibi görüntüleme yöntemleri yanında, serolojik testlere gereksinim duyulmaktadır. Serolojik tanıda kullanılan çoğu test, hasta serumunda spesifik anti- E.granulosus antikorları aranması temeline dayanmaktadır.

Serolojik tanıda, gerek uygulama kolaylığı ve maliyet düşüklüğü, gerekse yüksek duyarlılık ve özgünlüklerinden dolayı ELISA ve IHA teknikleri sık olarak tercih edilmektedir ².

Bu çalışmada Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Parazitoloji Anabilim Dalı Seroloji Laboratuvarı'na KE şüphesiyle çeşitli kliniklerden gönderilen hastalara ait serum örnekleri, ELISA ve IHA yöntemleri ile değerlendirilerek spesifik antikor düzeyleri araştırılmıştır.

Serolojik testler: Tüm serum örneklerinde spesifik anti- E.granulosus antikor düzeyleri , in-house IgG-ELISA ve IHA yöntemleri ile değerlendirildi. In-house IgG-ELISA yönteminde antijen olarak koyun fertil kist sıvıları kullanıldı. Bu test, kaynak literatür doğrultusunda çalışıldı¹. Kısaca kist sıvısı, PBS içinde 10 µg/ml olacak şekilde sulandırılarak düz tabanlı ELISA plağı (Greiner®) çukurlarına dağıtılarak bir gece +4ºC'de bekletildi. Tüm serumların PBS ile 1/80' den başlayan seri dilüsyonları hazırlandı ve antijen kaplı plağın her çukuruna 100'er µl aktarılarak 37 ºC' de 1 saat inkübe edildi. PBS-Tween 20 ile 4 kez yıkama yapıldı. PBS ile 1/10000 oranında sulandırılan konjuge (alkalen phosphatase ile işaretli goat anti-human IgG konjuge), plak çukurlarına 100 µl olacak şekilde aktarıldı ve plaklar tekrar 37 ºC' de 1 saat inkübe edildi. Yıkama sonunda, hazırlanan substrat (10 cc DEAB + 0.01 gr PNPP) solüsyonundan her çukura 100µl konuldu ve oluşan renk değişikliği, ELISA okuma cihazıyla 405 nm'de okutuldu. Negatif kontrollerin OD ortalamasının, blank çukurların OD ortalamasından çıkarılması ile elde edilen değerin üç katı üzeri pozitif, iki katı altı negatif, 2-3 katı arası ise ara pozitif olarak kabul edildi.

IHA yöntemi ise ticari kit (Hydatidose, Fumouze Laboratoires, France) test prosedürüne uygun olarak çalışıldı. Serum sulandırımları U tabanlı mikroplaklarda yapıldı. Antijenli eritrosit süspansiyonu eklenmiş serum dilüsyonlarında, 2 saatlik inkübasyon sonrası düğme iliği şeklinde çökelti varsa sonuç negatif, kenarı tırtıklı düzensiz bir çökelti veya çökelti olmaması pozitif olarak değerlendirildi.

Parazitoloji Anabilim Dalı seroloji laboratuvarına KE ön tanısı ile başvuran hastalar, Genel Cerrahi (%30), Gastroenteroloji (%23), Dermatoloji (%21), Göğüs Hastalıkları(%15) ve diğer (%11) Anabilim/Bilim Dallarından gelen hastalardan oluşmaktaydı.

Çalışma kapsamına alınan 465 serum örneğinden, ELISA ile 79 (%17)'unda, IHA ile 66 (%14)'sında ve hem ELISA, hem de IHA testi ile 56 (%12)'sında değişik titrasyonlarda olmak üzere spesifik antikor varlığı saptandı. Her iki test ile spesifik antikor saptanamayan 376 hastanın 24 (% 6)' ünün değişik zamanlarda KE operasyonu geçirdiği tespit edildi (Tablo 1).

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 1: Hastaların ELISA ve IHA sonuçları

Radyolojik inceleme sonucuna ulaşılan 114 hastanın, 89 (%78)'unda tek organ, 25 (%22)'inde birden çok organ tutulumunun olduğu ve kistlerin en çok karaciğerde lokalize olduğu saptandı.

Çalışma öncesi değişik zamanlarda KE operasyonu geçirerek kesin KE tanısı alan 80 hastanın 50 (%63)'sinin kadın, 30 (%37)'unun erkek olduğu tespit edildi. Bu olgulardan 56'sının seropozitif , 24'ünün seronegatif olduğu bulundu. Kesin KE olgularının yaş ve tutulan organlara göre dağılımı Tablo 2'de verilmiştir.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 2: KE tanısı kesinleşen hastaların organ ve yaş dağılımı

Ülkemizde KE tanısına yönelik birçok çalışma bulunmaktadır ^3,8. Türkiye genelinde yapılan çalışmalarda hastalığın kadınlarda daha fazla görüldüğü tespit edilmiştir. Ertabaklar ve ark ⁸ KE olgularını değerlendirdikleri çalışmalarında; hastaların %58,2'sinin kadın, %41,8'inin erkek olduğunu; Malatya bölgesinde yapılan bir çalışmada; Tevfik ve ark ¹¹ hastalığa kadınlarda %57,75, erkeklerde %42,25 oranında rastladıklarını bildirmişlerdir. Canda ⁶ da araştırmasında benzer şekilde olguların %60'nın kadın, %40'nın erkek olduğunu saptamıştır. Bu çalışmamızda, laboratuvarımıza KE şüphesiyle başvuran hastaların %64'ünün kadın, %36'sının ise erkek olduğunu ve KE nedeniyle operasyon geçirmiş hastalarda da cinsiyet dağılımının benzer olduğunu saptadık. Buna göre, elde ettiğimiz sonuçların diğer çalışmalarla uyumlu olduğu görülmektedir.

Ülkemizde KE ile ilgili yapılan çalışmalarda hastalığın her yaştan insanda görülebildiği, bununla birlikte özellikle çocukluk yaşlarında alınan enfeksiyon etkeninin 20-50 yaşları arasında klinik tablo oluşturduğu bildirilmiştir ^8,9. Araştırmamızda laboratuvara başvuran hastaların yaşlarının 2 ile 92 arasında değiştiğini, kesin KE tanısı alan hastaların % 72'sinin ise 20-60 yaş grubunda olduğunu saptadık. Bu sonuçlar, hastalığın zaman içinde oldukça yavaş ortaya çıktığını desteklemektedir.

KE'de organ lokalizasyonunun en sık karaciğer (%50-54), ikinci sıklıkta akciğer (%35-40) olduğu ve diğer organlarda yerleşimin daha az sıklıkla (%11) görüldüğü bilinmektedir ¹⁰. Ertabaklar ve ark ^8, araştırmalarında KE olgularının %66,4'ünde kistin karaciğerde, %21,66'sında akciğerde ve %0,83'ünde dalakta yerleşim gösterdiğini tespit etmişlerdir. Ertuğ ve ark ⁹ , Aydın ve çevresinde yaptıkları çalışmalarında karaciğer lokalizasyonunun %89,3 ile birinci sırada, akciğer lokalizasyonunun ise %7.1 ile ikinci sırada yer aldığını bildirmişlerdir. Bu çalışmalarda olduğu gibi bizim çalışmamızda da, KE ön tanısıyla operasyon geçiren olgular arasında en sık tutulan organlar sırasıyla karaciğer (%70) ve akciğer (%11) olarak gözlemlenmiştir.

Çok kompleks bir antijenik yapıya sahip olan E. granulosus'a karşı oluşan antikor yanıtını %100 saptayan testler bulunmamaktadır, bu nedenle farklı hasta gruplarında seronegativitenin %3-40 arasında değiştiği bildirilmiştir ⁷. Ayrıca, operasyon sonrası tam iyileşme gösteren KE hastalarının antikor düzeylerinin azaldığı bilinmektedir ¹². Araştırmamızda, KE tanısı kesinleşmiş hastaların operasyon sonrası farklı zamanlarda alınan serumlarına uyguladığımız serolojik testlerle, 24'ünde ELISA ve IHA sonuçlarının negatif olduğu gözlendi. Bu sonuç KE hastalarının antikor düzeylerinin operasyon sonrasında zaman içinde düştüğünü göstermektedir. Tanıda bilinen bütün serolojik yöntemlerden yararlanılabilmekle birlikte, değişik tekniklerden alınan sonuçların her zaman birbiriyle ve hasta kliniği ile uyumlu olmadığı görülmektedir. Sonuç olarak KE'nin serolojik tanısında duyarlılığı yüksek en az iki testin uygulanmasının önemli olduğu ve test sonuçları arasında uyumsuzluğun olduğu durumlarda bunlara ek olarak daha ileri tetkiklerin yapılmasına ihtiyaç olduğu kanısındayız.

1) Ak M, 1997. Enzym Linked Immunosorbent Assay (ELISA). Özcel MA Altıntaş N. eds. Parazit Hastalıklarında Tanı. İzmir. Türkiye Parazitoloji Derneği. Yayın No: 15, s. 241-259.

2) Altıntaş N, Yazar S, 1999. Cystic Echinococcosis'te tanı. Türkiye Parazitol Derg, 23 (2): 160-168.

3) Altıntaş N, Yazar S, Yolasığmaz A, Akısü C, Şakru N, Karacasu F, Güzelant A, 1999. A sero-epidemiological study of cystic echinococcosis in İzmir and its surrounding area, Turkey. Helmintologia, 36 (1) : 19-23.

4) Altıntaş N, 2000. Türkiye'de Kist Hidatik ve Önemi. II. Ulusal Tropikal Hastalıklar Kongresi. 25-29 Eylül, Şanlıurfa-Türkiye.

5) Altintas N, 2003. Past to present: echinococcosis in Turkey. Acta Tropica 85: 105-112.

6) Canda MŞ, 1995. Ekinokokkozis: 47 olgunun sunumu ve Türkiye'nin Ekinokokkozis sorunu. tanı. Türkiye Parazitol Derg, 19: 64 -82.

7) Craig PS, Nelson GS, 1984.The detection of circulating antigen in human hydatid disease. Ann Trop Med Parasitol, 78(3):219-27.

8) Ertabaklar H, Pektaş B, Turgay N, Yolasığmaz A, Dayangaç M, Özdamar A, Karaca İ, Olgaç G, Dağcı H, Göksel T, Menteş A, Çoker A, Altıntaş N, 2003. İzmir ve çevresindeki Hastanelerde Ocak 1997- Mayıs 2001 Arasında Saptanan Kistik Ekinokokkozis Olguları. tanı. Türkiye Parazitol Derg, 27 (2): 125-128.

9) Ertuğ S, Sarı C, Gürel M, Boylu Ş, Çanakkalelioğlu L, Şahin B, 2002. Aydın ve çevresinde 1996-2000 yılları arasında cerrahi olarak saptanan kist hidatik olguları. T Parazitol Derg, 26 (3): 254-256.

10) Merdivenci A, Aydınlıoğlu K, 1982. Hidatidoz (Hidatik Kist Hastalığı). İst Ünv Cerr Tıp Fak Yayın No 97.

11) Tevfik M, Aldemir OS, Karadaş K, Çelik T, Daldal N, 2000. Malatya bölgesinde üniloküler kistik ekinokokkozis. tanı. Türkiye Parazitol Derg, 24 (1): 33-36.

12) Zarzosa MP, Orduna Domingo A, Gutierrez P, Alonso P, Cuervo M, Prado A, Bratos MA, Garcia-Yuste M, Ramos G, Rodriguez Torres A, 1999. Evaluation of six serological tests in diagnosis and postoperative control of pulmonary hydatid disease patients. Diagn Microbiol Infect Dis, 35:255-262.