Kutanöz leishmaniasis tüm dünyada görülebilen bir hastalık olup özellikle Akdeniz'e kıyısı olan ülkelerde, tüm Orta Doğu ülkelerinde, Orta Asya'da, Hindistan, Pakistan ve Güneybatı Afrika'da insidansı çok yüksektir ^5,9. Kutanöz leishmaniasis bölgemizde halk arasında şark çıbanı olarak bilinmektedir. Lezyonların ağrısız olması, bir yıl içinde kendiliğinden iyileşebilmesi ve sistemik komplikasyonlara neden olmaması hastalığın toplum tarafından kabul edilmesine neden olmaktadır. Sadece estetik kaygılar nedeniyle daha çok genç kız yada erkek hastalar sağlık kuruluşuna başvurmaktadırlar ⁴.

Kutanöz leishmaniasis (KL), Güneydoğu Anadolu Bölgesinde özellikle Şanlıurfa ilinde hiperendemik, Çukurova bölgesinde ise endemik bir hastalık olarak yıllardır hüküm sürmektedir. Sağlık Bakanlığının istatistiklerine göre hastalık son 10-12 yıl içinde artış göstermekte ve özellikle Şanlıurfa, Osmaniye, Adana, Hatay ve Mersin illerinden çok sayıda olgu bildirilmektedir ². Olguların, 1950'li yıllardan önce en fazla Güneydoğu Anadolu Bölgesinde görüldüğü, 1950'den sonra sıtma kontrolünde kullanılan insektisitler yoluyla azaldığı, ancak daha sonraki yıllarda kontrol çalışmalarındaki yetersizlik sonucu tekrar olgu sayısının arttığı belirtilmektedir ^5,7.

Laboratuarımıza başvuran hastaların bazılarının henüz bildirimi olmayan yerleşim merkezlerinden olması, Hatay İli ve çevresinde Kutanöz leishmaniasis olgu odaklarının artmakta olduğunu düşündürmüş ve bu çalışmanın yapılması planlanmıştır.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 1: Kutanöz Leishmania tanısı almış hastalarla ilgili olan bilgiler

Lezyonların en çok yüzde (27/40, %67,5) ve (13/40, %32,5) el ile ayaklarda olduğu saptanmıştır. Hastaların 14'ünde lezyon sayısının 2 ila 8 (%35) arasında olduğu, 13 (%32,5) hastada ise tek lezyon bulunduğu görülmüştür. Hasta bildirimlerine göre lezyon süreleri ise en az 1 ay en fazla 3 yıl olarak tespit edilmiştir. Hastaların çoğu İskenderun/Kırıkhan, İskenderun/Arsus, Serinyol, Altınözü, Samandağ Antakya, Harbiye ilçelerinde olduğu ve tarımla uğraştıkları, hastalığın en fazla tanı aldığı ayların ise Mayıs ve Haziran olduğu saptanmıştır.

Büyütmek İçin Tıklayın

Tablo 2: Kutanöz leishmaniasis tanısı almış hastalarla ilgili olan bilgiler

Büyütmek İçin Tıklayın

Şekil 1: Giemsa ile boyanan örnekte Leishmania amastigot şekillerinin görünümü (x1000)

Kentler arası ulaşımın kolaylaşması, yolculuk ve göçlerin artışı ve AKL'de ana kaynak olan hastaların tedavi edilmemesinin yanı sıra, vektörle düzenli bir mücadele yürütülememesi, sağlıksız kentleşmenin artması gibi pek çok faktör sonucu hastalığın insidansında artış görülebilmektedir ¹. Leishmaniasisin oluşmasını sağlayan nedenler arasında enfekte kaynağın tatarcıklar tarafından ısırılmaları insanın rezervuar konak yakınında bulunmasının yanı sıra çevrenin iklim yapısının da önemli olduğu bilinmektedir ^8,9. Bölgede Phlebotomus‘ların aktif olduğu sezon olan Nisan –Eylül ayları arasında bulaşın olduğu, çoğunlukla da sıcak geçen Haziran – Ağustos arasında gerçekleştiği bildirilmektedir ³.

Dünya Sağlık Örgütü kayıtlarında yer alan verilerin çoğunlukla pasif sürveyanslardan elde edildiği bildirilmiştir ¹².

Laboratuarımıza başvuran hastaların çoğu 20-40 yaş grubunda olup, estetik olarak rahatsızlık duyduklarından geldiklerini belirterek en sıklıkla Mayıs - Haziran ayları arasında müraccat etmişlerdir. Hastalar daha çok İlimizin kırsal kesiminde yaşayan, çoğunluk olarak tarım işiyle uğraşan kişilerdir. Genel olarak yaz aylarında dışarıda uyuyan bu kişilerin korunma anlamında herhangi bir önlem almadıkları da saptanmıştır.

Lezyonların genelde yüz ile alt ve üst ekstremitelerde olması ve 20 yaş altındaki kişilerde daha sık görülmesi ile hipernedemik bölge olan Şanlıurfa ilimizdeki özelliklere ⁵ benzerlik göstermekte ancak tek lezyonlu hasta sayısının az olması ile bu ilimizdeki hastalık karakterinden ayrılmaktadır.

Hastaların çoğu, İskenderun/Kırıkhan, İskenderun/Arsus, Serinyol, Altınözü, Samandağ, Antakya, Harbiye olup, tarımla uğraşmaktadırlar. Laboratuarımıza başvuran hastaların bazılarının daha önce bildirim yapılmamış yerleşim merkezlerinden olması, Hatay İli ve çevresinde Kutanöz leishmaniasis odaklarının artmakta olduğunu düşündürmektedir. Sağlık Bakanlığı'nın istatistiklerine göre hastalık son 10-12 yılda giderek artış göstermekte ve özellikle Şanlıurfa, Osmaniye, Adana, Hatay, Kahramanmaraş ve Mersin illerinden çok sayıda olgu bildirilmektedir. Son 15 yılda 30.000 den fazla olgu bildirilmesine rağmen gerçek sayının daha fazla olduğu tahmin edilmektedir ^6,9. Ülkemizde T.C Sağlık Bakanlığı verilerine göre 1989-2001 yıllarında toplam 27.929 KL'li olgu bildirilmiştir. Bu olguların illere göre dağılımı incelendiğinde KL nin endemik olarak gözlendiği Güneydoğu Anadolu Bölgesi ve Çukurova bölgesinin yanı sıra yıllar içinde dalgalanmalar göstermekle beraber İçel'de artma eğilimi olduğu dikkat çekmektedir ^2,5,9. Hatay İl Sağlık Müdürlüğü verilerine göre 1994-2004 yılları arasında bildirimi yapılmış olan toplam 1079 olgu bulunmaktadır. Ancak hastalığın 2002-2004 yılları arasında sayıca artış gösterdiği saptanmıştır ¹¹. Hatay ve çevresinde en fazla İskenderun, Altınözü, Kırıkhan'dan KL olguları bildirilmektedir. Laboratuarımıza başvuran hastaların bazılarının henüz bildirimi olmayan yerleşim merkezlerinden olması, KL odaklarının artmakta olduğunu düşündürmektedir.

1) Altıntaş N, 1993. GAP (Güneydoğu Anadolu Projesi) ve Paraziter Hastalıklar (Özcel MA, ed) İzmir; Ege Üniversitesi Basımevi, s.89-120.

2) Akkafa F, Şimşek Z, Dilmeç F, Bulut K, Alim A, Vural H, Aygan Ç, Kahraman Ö, 2000. Şanlıurfa ilinde Kutanöz Leishmaniasis Epidemiyolojisi. Türkiye Parazitol Derg, 26 (2):34-37.

3) Alten B, Çağlar SS, 1998. Vektör ekolojisi ve Mücadelesi. Sağlık Bakanlığı Yayını, Ankara .

4) Ertuğ S, Aydın N, Gültekin N, Akpolat N, Doyuran E , 2002. Türkiye Parazitol Derg, 26(2): 140-142.

5) Gurel MS, Ulukanlıgil M, Ozbilge H, 2002. Cutaneous leishmaniasis in Şanlıurfa. Epidemiologic and clinical features of last four years (1997-2000). Int J Dermatol, 2002;41:32-37.

6) Köktürk A, Baz K, Aslan G, Kaya T, Yazıcı AC, İkizoğlu G, Çamdeviren H, 2002. İçel'de kutanöz leishmaniasisin durumu. Türkiye Parazitol Derg, 2726( 4): 367-369.

7) Uzun S, Uslular C, Yücel A. Acar MA, Özpoyraz M, Memişoğlu HR, 1999. Cutaneous leishmaniasis:evaluation of 3074 cases in the Çukurova Region of Turkey. Br J Dermatol, 140: 347-350.

8) Uzun S, Durdu M, Culha G, Allahverdiev AM, Memişoğlu HR, 2004. Clinical features, epidemiology, and efficacy and safety of intralesional antimony treatment of cutaneous leishmaniasis:recent experience in Turkey. J Parasitol, 90(4): 853-859.

9) Ok ÜZ, Balcıoğlu İC, Özkan Taylan A, Özensoy S, Özbel Y, 2002. Leishmaniasis in Turkey. Acta Tropica, 84: 43-48.

10) Ozbel Y, Turgay N, Ozensoy S, Ozbilgin A, Alkan MZ, Ozcel MA, Jaffe CL, Schnur L, Oskam L, Abranches P, 1995. Epidemiology, diagnosis, and control of leishmaniasis in Mediterranean region. Ann Trop Med Parasitol, 89:89-93.

11) World Health Organization Document, 1990. TDR. /CTD/HH Geneva:WHO:90.1

12) Hatay il Sağlık Müdürlüğü Şube Kayıtları 1998-2004.